INFO

Orphaned Shadows [Verweesde Schaduwen] is een doorlopend project dat cultureel erfgoed, archeologie, strijd en glas onderzoekt in relatie tot Afghanistan. Op uitnodiging van het Valkhof Museum om een nieuw project te realiseren, dook Narges Mohammadi in hun sterk op archeologie gefocuste collectie. Tijdens het doorzoeken van de database hoopte de kunstenaar iets te vinden dat aan haar afkomst te relateren viel, maar ze stuitte vooral op ontheemding. Wel vond ze enkele glazen voorwerpen waarvan de herkomst onduidelijk was, maar die mogelijk herleid konden worden naar Afghanistan.

Deze voorwerpen zijn door de kunstenaar opnieuw vervaardigd; het glas is zo geblazen dat het zo veel mogelijk op de originele artefacten lijkt. Hoewel de inherente materiaaleigenschappen en de herkomst van glas moeilijk te bepalen zijn aan de hand van traditionele archeologische dateringsmethoden, aangezien glas van oudsher de traditie kent om in de loop van de tijd tot nieuwe voorwerpen te worden omgesmolten. Daarom verandert de materiële samenstelling ervan die niet empirisch vast te stellen is. De verkenning van de collectie van het Valkhof Museum inspireerde tot een verdere verdieping in de geschiedenis van de glasblazerij in Afghanistan.

Het is een traditie die grotendeels ontbreekt in gangbare historische verhalen. In een bron, de Catalogus van het Nationaal Museum van Afghanistan 1931-1985, uitgegeven door UNESCO in 2006, vond de kunstenaar archiefbeelden van glazen voorwerpen. Hoe deze in deze collectie terecht zijn gekomen, is onbekend. Mohammadi besloot een selectie van glazen voorwerpen uit deze catalogus opnieuw te maken. Ze vertrouwde daarbij volledig op deze schaarse, korrelige zwart-witbeelden en een speciaal hiervoor ontwikkeld programma dat driedimensionale objecten weergeeft op basis van tweedimensionale beelden. In de hele installatie bevinden de geselecteerde objecten van glas zich in verschillende stadia van toegankelijkheid. Hoewel Ssommige zijn fysiek bewaard zijn gebleven in de ongeschonden collectie van het Valkhof Museummuseumcollecties, maar staan zenog steeds ver af van de gemeenschappen en contexten waaruit ze afkomstig zijnwaarin ze hun oorsprong vinden. De andere helft van de collectie uit het UNESCO-archief van het Nationaal Museum van Afghanistan bestaat alleen nog in de vorm van Andere bestaan alleen nog op foto’s, in catalogi of als archiefverwijzingen. Door middel van 3D-reconstructie en -vertaling worden deze materialen opnieuw vormgegeven in glas. , nNiet als replica’s, maar als hedendaagse ontmoetingen die vragen oproepen overstellen bij wat er overblijft: fragmenten, reproducties, documenten en sporen die het culturele geheugen blijven vormgeven, ondanks onderbreking, verschuiving en verlies.

Een komeetachtige vorm gemaakt van verpulverd lapis lazuli, een van de historisch meest betekenisvolle materialen van Afghanistan, verbindt de werken. Het diepblauwe veld strekt zich uit over de vloer en doet zowel denken aan een spoor in de hemel als aan een geologisch residu. Eeuwenlang reisde lapis lazuli over continenten via netwerken van handel, uitwisseling en winning. Hier, tot stof vermalen, fungeert het niet als een kostbaar object, maar als een verbindend oppervlak dat de werken in verband brengt met mijnbouw en opgravingen.

Een glazen replica van een oude zonnewijzer die in Ay Khanum (Afghanistan) werd gevonden, staat centraal in het werk: In the Light of Ay Khanum [In het Licht van Ay Khanum]. Aangestuurd door een installatie met twaalf spotlampen, bootst de lichtbeweging de dag van Mohammadi’s veronderstelde geboorte na in een loop van twaalf minuten. Terwijl het licht door het glas beweegt, werpt het wisselende schaduwen die de meting van de tijd weerspiegelen en tegelijkertijd de instabiliteit van historische verhalen blootleggen. Deze schaduwen verwijzen naar wat niet langer volledig toegankelijk is en suggereren geschiedenissen die aanwezig blijven maar gedeeltelijk verborgen zijn.

Het proces van reconstructie zelf is de kern van Orphaned Shadows. Elk object wordt gevormd door de technologieën, materialen, expertise en keuzes die in het heden beschikbaar zijn. Daardoor wordt reconstructie eerder een proces van interpretatie dan van restauratie. De resulterende werken bevinden zich op het snijvlak van behoud en vertaling, en dragen zowel de sporen van hun oorsprong als de omstandigheden van hun hercreatie in zich.